The Archive Vol. 6, No. 2 (2025)

Matuto kang lumugar: Semantik na lapit sa gramar ng Filipino na nakatuon sa konsepto ng LUNAN

Abstrak

Gamit ang lenteng Teorya ng Konseptuwal na Metapora (Conceptual Metaphor Theory) at kaakibat ang iba’t ibang prinsipyong itinataguyod ng semantik na dulog sa pag-aaral ng gramar, tatangkaing suriin ng papel na ito ang konseptuwalisasyon ng LUNAN sa wikang Filipino. Partikular na bibigyang-tuon ang paggamit ng panandang sa at pagkakabit ng panlaping –an na kapwa malaganap ang paggamit sa iba’t ibang gramatikal na konstruksiyon sa Filipino. Dahil sa pagkakakiling ng mga teoretikal na balangkas sa lapit-batay-sa-gamit (usage-based approach), ginamit ang korpus ng wikang Filipino bilang gabay. Sa pagsusuri ng mga pahayag at pagpapangkat-pangkat sa mga ito batay sa mga ISKEMANG PAMPANGYAYARI (EVENT SCHEME), isinaad sa papel ang pagdalumat (at kaakibat na pagpapahayag) ng abstrak na LUNAN sa Filipino na naisasalin sa iba’t ibang ISKEMANG PAMPANGYAYARI habang pinananatili ang kayariang metaporikal (metaphorical construct) ng LUGAR. Inilahad din ng papel ang iba’t ibang gamit ng panandang sa bilang prototype at ekstensiyon ng LUNAN: (bahagi ng) pang-ukol, pagpapahayag ng metaporang PANAHON BILANG LUNAN, pananda ng lokasyon (locative marker), at pananda ng nominalisadong pandiwa o pang-uring di-binanghay. Samantala, inilarawan din ang gawi ng panlaping –an at ang ibinubungang semantik na pahiwatig ng mga sumusunod na konstruksiyon: anyo ng verb na may semantik na tungkulin (semantic role) na LOCATION; metapora ng LUNAN sa pandiwang KAGANAPAN; metapora ng \textsc{lunan} sa mga pandiwang KAISIPAN/PAKIKIPAGTALASTASAN. Sa huli, naglatag din mga ng tala ukol sa mga nosyon ng SANHI-AT-BUNGA at konsepto ng LUNAN sa Filipino, at ilan pang obserbasyon sa potensiyal ng ganitong pagsusuri tungo sa higit na holistikong paglalarawan sa gramar at mga ekspresyon sa wikang Filipino.

Abstract

Using the lens of Conceptual Metaphor Theory together with related principles put forward by the semantic approach to grammar, this paper attempts to examine the conceptualization of SPACE in the Filipino language. It focuses particularly on the use of the marker sa and the affix –an, both of which are widely used in different grammatical constructions in Filipino. As the study utilizes theoretical frameworks that are inclined toward the usage-based approach, a Filipino language corpus is used as a guide in navigating linguistic data. In analyzing and classifying expressions according to EVENT SCHEMAS, the paper describes how Filipino conceptualizes (and, accordingly, expresses) abstract space as it is mapped onto different EVENT SCHEMAS while preserving the metaphorical construct of SPACE. The paper also presents the various uses of the marker sa as the prototype and extension of SPACE: as (part of) a preposition, expression of the metaphor TIME AS SPACE, LOCATIVE marker, and marker of nominalized verbs or unconjugated adjectives. Meanwhile, it also describes the behavior of the affix –an and the resulting semantic implications for the following constructions: verb forms with the semantic role of LOCATION; the metaphor of SPACE in ACHIEVEMENT verbs; and the metaphor of SPACE in MENTAL/LANGUAGE-USE verbs. Finally, the paper offers notes on the notions of CAUSE-AND-EFFECT and the concept of SPACE in Filipino, along with further observations on the opportunities for this kind of analysis in developing a more holistic description of the grammatical structure and expressions in Filipino.

---

To get a copy of the article, you may email the editorial team at .